(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 113

॥ శ్రీః ॥
1.113. అధ్యాయః 113
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
దీర్ఘతమసో ఋషేరుపాఖ్యానం॥ 1 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
భీష్మ ఉవాచ। 1-113-0x(683)(5016)
జామదగ్న్యేన రామేణ పితుర్వధమమృష్యతా।
రాజా పరశునా పూర్వం హైహయాధిపతిర్హతః॥ 1-113-1(5017)
శతాని దశబాహూనాం నికృత్తాన్యర్జునస్య వై।
లోకస్యాచరితో ధర్మస్తేనాతి కిల దుశ్చరః॥ 1-113-2(5018)
పునశ్చ ధనురాదాయ మహాస్త్రాణి ప్రముంచతా।
నిర్దగ్ధం క్షత్రమసకృద్రథేన జయతా మహీం॥ 1-113-3(5019)
ఏవముచ్చావచైరస్త్రైర్భార్గవేణ మహాత్మనా।
త్రిఃసప్తకృత్వః పృథివీ కృతా నిఃక్షత్రియా పురా॥ 1-113-4(5020)
ఏవం నిఃక్షత్రియే లోకే కృతే తేన మహర్షిణా।
తతః సంభూయ సర్వాభిః క్షత్రియాభిః సమంతతః॥ 1-113-5(5021)
ఉత్పాదితాన్యపత్యాని బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః।
పాణిగ్రాహస్య తనయ ఇతి వేదేషు నిశ్చితం॥ 1-113-6(5022)
ధర్మం మనసి సంస్థాప్య బ్రాహ్మణాంస్తాః సమభ్యయుః।
లోకేఽప్యాచరితో దృష్టః క్షత్రియాణాం పునర్భవః॥ 1-113-7(5023)
తతః పునః సముదితం క్షత్రం సమభవత్తదా।
ఇమం చైవాత్ర వక్ష్యేఽహమితిహాసం పురాతనం॥ 1-113-8(5024)
అథోచథ్య ఇతి ఖ్యాత ఆసీద్ధీమానృషిః పురా।
మమతా నామ తస్యాసీద్భార్యా పరమసంమతా॥ 1-113-9(5025)
ఉచథ్యస్య యవీయాంస్తు పురోధాస్త్రిదివౌకసాం।
బృహస్పతిర్బృహత్తేజా మమతామన్వపద్యత॥ 1-113-10(5026)
ఉవాచ మమతా తం తు దేవరం వదతాం వరం।
అంతర్వత్నీ త్వహం భ్రాత్రా జ్యేష్ఠేనారంయతామితి॥ 1-113-11(5027)
అయం చ మే మహాభాగ కుక్షావేవ బృహస్పతే।
ఔచథ్యో దేవమత్రాపి షడంగం ప్రత్యధీయత॥ 1-113-12(5028)
అమోఘరేతాస్త్వం చాపి ద్వయోర్నాస్త్యత్ర సంభవః।
తస్మాదేవం గతే త్వద్య ఉపారమితుమర్హసి॥ 1-113-13(5029)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-113-14x(684)
ఏవముక్తస్తదా సంయక్ బృహస్పతిరుదారధీః।
కామాత్మానం తదాత్మానం న శశాక నియచ్ఛితుం॥ 1-113-14(5030)
స బభూవ తతః కామీ తయా సార్ధమకామయా।
ఉత్సృజంతం తు తం రేతః స గర్భస్థోఽభ్యభాషత॥ 1-113-15(5031)
భోస్తాత మా గమః కామం ద్వయోర్నాస్తీహ సంభవః।
అల్పావకాశో భగవన్పూర్వం చాహమిహాగతః॥ 1-113-16(5032)
అమోఘరేతాశ్చ భవాన్న పీడాం కర్తుమర్హతి।
అశ్రుత్వైవ తు తద్వాక్యం గర్భస్థస్య బృహస్పతిః॥ 1-113-17(5033)
జగామ మైథునాయైవ మమతాం చారులోచనాం।
శుక్రోత్సర్గం తతో బుద్ధ్వా తస్యా గర్భగతో మునిః॥ 1-113-18(5034)
పద్భ్యామారోధయన్మార్గం శుక్రస్య చ బృహస్పతేః।
స్థానమప్రాప్తమథ తచ్ఛుక్రం ప్రతిహతం తదా॥ 1-113-19(5035)
పపాత సహసా భూమౌ తతః క్రుద్ధో బృహస్పతిః।
తం దృష్ట్వా పతితం శుక్రం శశాప స రుషాన్వితః॥ 1-113-20(5036)
ఉచథ్యపుత్రం గర్భస్థం నిర్భర్త్స్య భగవానృషిః।
యన్మాం త్వమీదృశే కాలే సర్వభూతేప్సితే సతి॥ 1-113-21(5037)
ఏవమాత్థ వచస్తస్మాత్తమో దీర్ఘం ప్రవేక్ష్యసి।
స వై దీర్ఘతమా నామ శాపాదృషిరజాయత॥ 1-113-22(5038)
బృహస్పతేర్బృహత్కీర్తేర్బృహస్పతిరివౌజసా।
జాత్యంధో వేదవిత్ప్రాజ్ఞః పత్నీం లేభే స విద్యయా॥ 1-113-23(5039)
తరుణీం రుపసంపన్నాం ప్రద్వేషీం నామ బ్రాహ్మణీం।
స పుత్రాంజనయామాస గౌతమాదీన్మహాయశాః॥ 1-113-24(5040)
ఋషేరుచథ్యస్య తదా సంతానకులవృద్ధయే।
ధర్మాత్మా చ మహాత్మా చ వేదవేదాంగపారగః॥ 1-113-25(5041)
గోధర్మం సౌరభేయాచ్చ సోఽధీత్య నిఖిలం మునిః।
ప్రావర్తత తదా కర్తుం శ్రద్ధావాంస్తమశంకయా॥ 1-113-26(5042)
తతో వితథమర్యాదం తం దృష్ట్వా మునిసత్తమాః।
క్రుద్ధా మోహాభిభూతాస్తే సర్వే తత్రాశ్రమౌకసః॥ 1-113-27(5043)
అహోఽయం భిన్నమర్యాదో నాశ్రమే వస్తుమర్హతి।
తస్మాదేనం వయం సర్వే పాపాత్మానం త్యజామహే॥ 1-113-28(5044)
ఇత్యన్యోన్యం సమాభాష్య తే దీర్ఘతమసం మునిం।
పుత్రలాభాచ్చ సా పత్నీ న తుతోష పతిం తదా॥ 1-113-29(5045)
ప్రద్విషంతీం పతిర్భార్యాం కిం మాం ద్వేక్షీతి చాబ్రవీత్। 1-113-30(5046)
ప్రద్వేష్యువాచ।
భార్యాయా భరణాద్భర్తా పాలనాచ్చ పతిః స్మృతః॥ 1-113-30x(685)
అహం త్వద్భరణాశక్తా జాత్యంధం ససుతం తదా।
నిత్యకాలం శ్రమేణార్తా న భరేయం మహాతపః॥ 1-113-31(5047)
భీష్మ ఉవాచ। 1-113-32x(686)
తస్మాస్తద్వచనం శ్రుత్వా ఋషిః కోపసమన్వితః।
ప్రత్యువాచ తతః పత్నీం ప్రద్వేషీం ససుతాం తదా॥ 1-113-32(5048)
నీయతాం క్షత్రియకులే ధనార్థశ్చ భవిష్యతి। 1-113-33(5049)
ప్రద్వేష్యువాచ।
త్వయా దత్తం ధనం విప్ర నేచ్ఛేయం దుఃఖకారణం॥ 1-113-33x(687)
యథేష్టం కురు విప్రేంద్ర న భేరయం పురా యథా। 1-113-34(5050)
దీర్ఘతమా ఉవాచ।
అద్యప్రభృతి మర్యాదా మయా లోకే ప్రతిష్ఠితా॥ 1-113-34x(688)
ఏక ఏవ పతిర్నార్యా యావజ్జీవం పరాయణం।
మృతే జీవతి వా తస్మిన్నాపరం ప్రాప్నుయాన్నరం॥ 1-113-35(5051)
అభిగంయ పరం నారీ పతిష్యతి న సంశయః।
అపతీనాం తు నారీణామద్యప్రభృతి పాతకం॥ 1-113-36(5052)
యద్యస్తి చేద్ధనం సర్వం వృథాభోగా భవంతు తాః।
అకీర్తిః పరివాదాశ్చ నిత్యం తాసాం భవంతు వై॥ 1-113-37(5053)
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా బ్రాహ్మణీ భృశకోపితా।
గంగాయాం నీయతామేష పుత్రా ఇత్యేవమబ్రవీత్॥ 1-113-38(5054)
లోభమోహాభిభూతాస్తే పుత్రాస్తం గౌతమాదయః।
వద్ధ్వోడుపే పరిక్షిప్య గంగాయాం సమవాసృజన్॥ 1-113-39(5055)
కస్మాదంధశ్చ వృద్ధశ్చ భర్తవ్యోఽయమితి స్మ తే।
చింతయిత్వా తతః క్రూరాః ప్రతిజగ్మురథో గృహాన్॥ 1-113-40(5056)
సోఽనుస్రోతస్తదా విప్రః ప్లవమానో యదృచ్ఛయా।
జగామ సుబహూందేశానంధస్తేనోడుపేన హ॥ 1-113-41(5057)
తం తు రాజా బలిర్నామ సర్వధర్మవిదాం వరః।
అపశ్యన్మజ్జనగతః స్రోతసాఽభ్యాశమాగతం॥ 1-113-42(5058)
జగ్రాహ చైనం ధర్మాత్మా బలిః సత్యపరాక్రమః।
జ్ఞాత్వా చైవం స వవ్రేఽథ పుత్రార్థే భరతర్షభ॥ 1-113-43(5059)
`తం పూజయిత్వా రాజర్షిర్విశ్రాంతం మునిమబ్రవీత్।'
సంతానార్థం మహాభాగ భార్యాసు మమ మానద।
పుత్రాంధర్మార్థకుశలానుత్పాదయితుమర్హసి॥ 1-113-44(5060)
భీష్మ ఉవాచ। 1-113-45x(689)
ఏవముక్తః స తేజస్వీ తం తథేత్యుక్తవానృషిః।
తస్మైస రాజా స్వాం భార్యాం సుదేష్ణాం ప్రాహిణోత్తదా॥ 1-113-46(5061)
అంధం వృద్ధం చ తం మత్వా న సా దేవీ జగామ హ।
స్వాం తు ధాత్రేయికాం తస్మై వృద్ధాయ ప్రాహిణోత్తదా॥ 1-113-46(5062)
తస్యాం కాక్షీవదాదీన్స శూద్రయోనావృషిస్తదా।
జనయామాస ధర్మాత్మా పుత్రానేకాదశైవ తు॥ 1-113-47(5063)
కాక్షీవదాదీన్పుత్రాంస్తాందృష్ట్వా సర్వానధీయతః।
ఉవాచ తమృషిం రాజా మమేమ ఇతి భారత॥ 1-113-48(5064)
నేత్యువాచ మహర్షిస్తం మమేమ ఇతి చాబ్రవీత్।
శూద్రయోనౌ మయా హీమే జాతాః కాక్షీవదాదయః॥ 1-113-49(5065)
అంధం వృద్ధం చ మాం దృష్ట్వా సుదేష్ణా మహిషీ తవ।
అవమన్య దదౌ మూఢా శూద్రాం ధాత్రేయికాం మమ॥ 1-113-50(5066)
భీష్మ ఉవాచ। 1-113-51x(690)
తతః ప్రసాదయామాస పునస్తమృషిసత్తమం।
బలిః సుదేష్ణాం స్వాం భార్యాం తస్మై స ప్రాహిణోత్పునః॥ 1-113-51(5067)
తాం స దీర్ఘతమాంగేషు స్పృష్ట్వా దేవీమథాబ్రవీత్।
భవిష్యంతి కుమారాస్తే తేజసాఽఽదిత్యవర్చసః॥ 1-113-52(5068)
అంగో వంగః కలింగశ్చ పుండ్రః సుహ్మశ్చ తే సుతాః।
తేషాం దేశాః సమాఖ్యాతాః స్వనామకథితా భువి॥ 1-113-53(5069)
అంగస్యాంగోఽభవద్దేశో వంగో వంగస్య చ స్మృతః।
కలింగవిషయశ్చైవ కలింగస్య చ స స్మృతః॥ 1-113-54(5070)
పుండ్రస్య పుండ్రాః ప్రఖ్యాతాః సుహ్మాః సుహ్మస్య చ స్మృతాః।
ఏవం బలేః పురా వంశః ప్రఖ్యాతో వై మహర్షిజః॥ 1-113-55(5071)
ఏవమన్యే మహేష్వాసా బ్రాహ్మణైః క్షత్రియా భువి।
జాతాః పరమధర్మజ్ఞా వీర్యవంతో మహాబలాః।
ఏతచ్ఛ్రుత్వా త్వమప్యత్ర మాతః కురు యథేప్సితం॥ ॥ 1-113-56(5072)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి సంభవపర్వణి త్రయోదశాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 113 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-113-10 అన్వపద్యత ఉపగతవాన్॥
1-113-11 ఆరంయతాముపరంయతాం॥
1-113-14 ఆత్మానం చిత్తం। నియచ్ఛితుం నియంతుం॥
1-113-16 కామం మైథునం మా గమః॥
1-113-20 తం శశాపేతి సంబంధః॥
1-113-22 దీర్ఘం తమః అంధత్వం॥
1-113-25 సంయక్ తానం విస్తారో యస్య తస్య కులస్య వృద్ధయే విస్తీర్ణస్యాపి వృద్ధయే ఇత్యర్థః॥
1-113-26 గోధర్మం ప్రకాశమైథునం। సౌరభేయాత్ కామధేనుపుత్రాదధీత్యాధిగంయ॥
1-113-27 మోహాభిభూతత్వమపాపే పాపదర్శిత్వాత్॥
1-113-29 సమాభా య క్రుద్ధా ఇతి పూర్వేణాన్వయః॥
1-113-30 ద్వేక్షి ద్వేషం కరోషి। పతిః పాలనాదుపసర్గేభ్యః। భరణాదన్నాదినా భర్తా చ॥
1-113-31 అహం తు ప్రత్యుత త్వద్భరణాశక్తా సతీ న భరేయం। తదా తదేవ। లుప్తోపమా। పూర్వవదిత్యర్థః॥
1-113-33 ధనమర్థశ్చోపభోగాదిః॥
1-113-34 న భరేయం యథా పురా భర్త్రంతరం కరిష్యామీత్యాశయః॥
1-113-42 మజ్జనగతః స్నానార్థం గతః। స్రోతసా ప్రవాహేణ। అభ్యాశం సమీపం॥
1-113-46 ధాత్రేయికాం దాసీం॥
1-113-52 అంగేషు స్పృష్ట్వా స్వరూపజ్ఞానార్థమితి భావః। సంధిరార్షః॥
1-113-56 యథేప్సితం బ్రాహ్మణేభ్యో వంశవృద్ధిమిత్యర్థః॥
త్రయోదశాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 113 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.